Zanim utrwali się nawyk. Po co dziecku fizjoterapeuta?
W pierwszych miesiącach życia mózg niemowlęcia tworzy nowe połączenia nerwowe w tempie, jakiego nigdy później już nie osiąga. To właśnie ta neuroplastyczność sprawia, że terapia pediatryczna – prowadzona mądrze i we właściwym momencie – potrafi zmienić trajektorię rozwoju dziecka.
Dobrze obrazują to dane dotyczące kręczu szyi (torticollis), czyli jednego z powodów odwiedzin w gabinetach fizjoterapii dziecięcej. Badanie Chenga i wsp. (opublikowane w 2001 roku w czasopiśmie naukowym The Journal of Bone & Joint Surgery) wykazało, że manualne rozciąganie mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego jest skuteczne u około 95% niemowląt, które rozpoczynają terapię w pierwszym roku życia. Petronic i wsp. (2010) poszli o krok dalej i wykazali wyraźny związek pomiędzy momentem rozpoczęcia terapii (wiekiem pacjenta) a czasem jej trwania. Średnio 1,5 miesiąca, gdy dziecko trafia do terapeuty przed ukończeniem 1. miesiąca życia, i aż 9,8 miesiąca, gdy start następuje po 6. miesiącu. To nie jest mała różnica. To o kilka miesięcy mniej stresu dla dziecka i niepokoju dla rodziców oraz krótszy czas terapii. Nie bez powodu w swoich wytycznych APTA (Amerykańskie Stowarzyszenie Fizjoterapii) podkreśla: wcześniejsza diagnoza oznacza krótszy czas leczenia i lepsze długofalowe rezultaty.
Celem fizjoterapii pediatrycznej nie jest oczywiście przyspieszanie rozwoju dziecka na siłę. Chodzi tylko (i aż) o to, by zapewnić układowi nerwowemu jak najlepsze warunki do tworzenia prawidłowych wzorców, zanim te nieprawidłowe zdążą się w ciele dziecka trwale zadomowić.
Dlaczego warto odwiedzić fizjoterapeutę pediatrycznego?
Fizjoterapia pediatryczna wspiera rozwój psychofizyczny najmłodszych pacjentów. Choć najczęściej kojarzy się z pracą nad układem ruchu, jej zakres jest znacznie szerszy – obejmuje również integrację sensoryczną (czyli sposób, w jaki dziecko przetwarza bodźce: dotyk, czucie głębokie, ale też równowagę), sprawność oddechową, a nierzadko także dysfunkcje pozornie niezwiązane z układem mięśniowo-szkieletowym, jak choćby zaburzenia mowy.
To praca z niemowlętami i starszymi dziećmi oparta na dokładnej ocenie ich rozwoju, jakości ruchu oraz codziennych aktywności. Poprzez ruch, zabawę i starannie dobrane techniki fizjoterapeuta wspiera zdobywanie nowych umiejętności, symetrię i koordynację – również u dzieci z chorobami neurologicznymi i innymi schorzeniami wieku dziecięcego wpływającymi na sprawność.
Kiedy warto odwiedzić fizjoterapeutę pediatrycznego?
Wskazań do wizyty jest więcej, niż mogłoby się wydawać. I wcale nie musi nimi być choroba, postawiona diagnoza czy niepokojące objawy. Często wystarczy uważna obserwacja codziennych zachowań dziecka.
Sygnałem do konsultacji może być asymetria ułożenia ciała, czyli sytuacja, w której dziecko ciągle wybiera jedną stronę – częściej odwraca główkę w jednym kierunku, chętniej układa się na jednym boku lub sięga po coś za każdym razem tą samą rączką. Nieleczona, może prowadzić do kręczu szyi lub spłaszczenia potylicy.
Warto również zwrócić uwagę na sposób, w jaki dziecko się porusza – na trudności z utrzymaniem równowagi, nietypowy chód czy nieprawidłowe ustawienie stóp.
Podobnie niepokojące bywa nietypowe napięcie mięśniowe: dziecko, które podczas brania na ręce wydaje się nadmiernie wiotkie albo przeciwnie – mocno się wygina i pręży, a także wyraźne opóźnienia w zdobywaniu kolejnych umiejętności rozwojowych, jak samodzielne siadanie, raczkowanie czy pierwsze kroki.
Do fizjoterapeuty warto zgłosić się także po przebytych urazach lub dłuższym unieruchomieniu, kiedy dziecko wymaga wsparcia w powrocie do pełnej sprawności, a niekiedy również przy nasilonej kolce i niepokoju niemowlęcia – objawy te bywają spowodowane napięciem mięśniowym i zdarza się, że łagodnieją dzięki odpowiednio dobranym technikom terapeutycznym.
Fizjoterapeuta pediatryczny może wesprzeć rodziców w dopasowaniu bezpiecznych form opieki nad dzieckiem w codzienności – od sposobu (pod)noszenia i zabawy po układanie do snu. Warto jednak pamiętać, że nie zastępuje on diagnostyki pediatrycznej, a jego rola to uzupełnienie, nie zastąpienie opieki lekarskiej.
Profilaktyka, czyli „lepiej dmuchać na zimne”
Pierwsza wizyta u fizjoterapeuty pediatrycznego wcale nie musi wydarzyć się przy okazji doznanego przez dziecko urazu czy z powodu leczenia poważnej choroby malucha. Coraz więcej rodziców decyduje się na konsultację czysto profilaktyczną – po prostu po to, by sprawdzić, czy rozwój malucha przebiega prawidłowo.
Warto rozważyć taką wizytę po trudnym lub powikłanym porodzie czy po cesarskim cięciu. Nietypowa pozycja płodowa, długi poród czy okołoporodowe interwencje mogą sprzyjać powstawaniu asymetrii ułożenia ciała u noworodka. Im wcześniej zostanie ona zauważona, tym szybciej i sprawniej można ją skorygować.
Nie chodzi więc o to, by szukać problemu na siłę, ale by dać dziecku – i sobie – spokój ducha. Im szybciej ewentualna nieprawidłowość zostanie zauważona, tym prostsza i krótsza (o ile w ogóle potrzebna) będzie terapia.
Kto może skorzystać z wizyty u fizjoterapeuty pediatrycznego?
Odwiedzają nas rodzice noworodków i niemowląt, którzy chcą sprawdzić, czy rozwój dziecka przebiega prawidłowo. Trafiają tu również dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, u których pojawiają się trudności ruchowe, a także nastolatki zmagające się z wadami postawy czy innymi problemami narządu ruchu.
Fizjoterapeuta pediatryczny może więc towarzyszyć dziecku na każdym etapie jego rozwoju – od pierwszych dni życia po pełnoletność.
Jak wygląda pierwsza wizyta?
Pierwsza wizyta trwa zwykle ok. 50 minut i – wbrew obawom wielu rodziców – nie zaczyna się od wymagających ćwiczeń. Fizjoterapeuta rozpoczyna od dokładnego wywiadu: pyta o przebieg ciąży, poród, dotychczasowy rozwój dziecka oraz o to, co konkretnie niepokoi rodziców. Dobrze jest zabrać ze sobą książeczkę zdrowia dziecka i ewentualną dokumentację medyczną. Warto przyjść z dzieckiem najedzonym i wygodnie ubranym.
Po wywiadzie terapeuta przechodzi do obserwacji i badania malucha. Robi to w spokojnym tempie, dostosowanym do nastroju i możliwości dziecka. Terapeuta ocenia napięcie mięśniowe, zakres ruchu w stawach, symetrię ciała oraz sposób, w jaki dziecko reaguje na zmianę pozycji i kontakt z otoczeniem. Nie jest to ocena jednego objawu, lecz całościowe spojrzenie na rozwój malucha.
Jeśli dziecko jest gotowe, pod koniec wizyty pojawiają się pierwsze elementy terapii. Jeśli jednak maluch nie ma ochoty współpracować, terapeuta nie będzie działał na siłę.
Rodzice najczęściej wychodzą z gabinetu z konkretnymi zaleceniami do wprowadzenia w życie. To oni spędzają z dzieckiem najwięcej czasu i to od ich zaangażowania w codzienne ćwiczenia w dużej mierze zależą efekty terapii.
Mity, które warto obalić
Wokół fizjoterapii pediatrycznej krąży sporo mitów, które – zupełnie niepotrzebnie – sprawiają, że rodzice odwlekają wizytę w nieskończoność.
„Moje dziecko jest jeszcze za małe na terapię”. To jeden z najczęściej powielanych mitów. W rzeczywistości pierwsze tygodnie i miesiące życia dziecka to czas, w którym jego układ nerwowy jest najbardziej plastyczny, a więc najlepiej reaguje na wsparcie z zewnątrz. Im wcześniej ewentualna nieprawidłowość zostanie zauważona, tym łatwiej ją skorygować lub wyeliminować całkowicie.
„Fizjoterapia jest tylko dla dzieci z poważnymi problemami”. Tymczasem znaczna część wizyt ma charakter czysto profilaktyczny – rodzice przychodzą, by upewnić się, że rozwój dziecka przebiega prawidłowo.
„Samo przejdzie, to tylko faza”. Niektóre asymetrie czy nawyki ruchowe rzeczywiście mają charakter przejściowy i fizjologiczny. Problem pojawia się wtedy, gdy się utrwalają. Odróżnienie jednego od drugiego należy do zadań specjalisty. Rodzic wcale nie musi rozstrzygać tego samodzielnie.
„Terapia dziecka to stresujące doświadczenie”. Dobrze poprowadzona terapia najczęściej przybiera formę zabawy i jest dostosowana do tempa i nastroju dziecka. Doświadczony terapeuta nie działa na siłę, jeśli maluch protestuje. Nie ma powodu do obaw.
Masz pytania, chcesz umówić wizytę albo po prostu upewnić się, że to miejsce jest dla Ciebie i Twojego dziecka? Napisz, zadzwoń lub zarezerwuj termin online – odpowiemy z uważnością.
W naszych gabinetach fizjoterapią pediatryczną zajmuje się Patrycja Stryszowska.
